Ευθέως

Η ελληνική εντροπία

“Ήδιον τοις πολλοίς το ζην ατάκτως ή το σωφρόνως”
(“Στους περισσότερους είναι πιο ευχάριστο να ζουν με ακατάστατο τρόπο παρά με σωφροσύνη”)
Αριστοτέλης, Πολιτικά

Γράφει ο Σταύρος Κότσιρας

Στη Φυσική ως εντροπία ορίζεται “το φυσικό μέγεθος που εκφράζει το μέτρο της αταξίας στη δομή της ύλης ενός σώματος”, όμως εμάς εδώ μας ενδιαφέρει η κατ’ επέκταση σημασία της λέξης: “κάθε κατάσταση ή ροπή της κοινωνίας προς αταξία”. Θα ήταν μάταιο να αναζητήσουμε στην ελληνική κοινωνία κάποιο τομέα της που να μην υπόκειται στην εξουσία της εντροπίας. Έχουμε καταφέρει να δημιουργήσουμε όχι βέβαια την … αταξική κοινωνία, που ονειρευόταν ο Κάρολος Μαρξ, δηλαδή την ουτοπική κοινωνία που δεν διακρίνεται σε κοινωνικές τάξεις, αλλά την άτακτη κοινωνία, αυτήν από την οποία λείπει η τάξη, η οργάνωση.

Για να τεκμηριώσουμε τον ισχυρισμό μας, ας στρέψουμε την ματιά μας σε διάφορες όψεις της κοινωνίας μας. Και πρώτα – πρώτα στη δημόσια διοίκηση. Εδώ ισχύει η ρήση του Ξενοφώντα στα “Απομνημονεύματά” του: “λίθοι τε και πλίνθοι και ξύλα και κέραμοι, ατάκτως ερριμμένα, ουδέν χρήσιμά εστιν.” Αν και πολυπρόσωπη, αφού ήταν στο παρελθόν και ως ένα βαθμό εξακολουθεί να είναι δεξαμενή ψηφοθηρικής πελατείας, είναι ελάχιστα αποτελεσματική. Και πώς να μην είναι χωρίς αξιοκρατία και αξιολόγηση; Οι ξένοι πιστωτές μας το 2015 δεν μπορούσαν να συνεννοηθούν με μια δημόσια διοίκηση που, όπως θα έλεγαν οι ίδιοι αργότερα, “θύμιζε περισσότερο αφρικανικό κράτος” (Ελ. Βαρβιτσιώτη – Βικτ. Δενδρινού, Η τελευταία μπλόφα, σ. 17).

Η δεύτερη στάση μας ας είναι η οικονομία. Σήμερα τα χαρακτηριστικά της είναι μεγάλα φορολογικά βάρη, συντάξεις και μισθοί προσαρμοσμένοι αναγκαστικά σε συνθήκες λιτότητας, χαμηλή ανταγωνιστικότητα και τεράστιο δημόσιο και ιδιωτικό χρέος. Και από δίπλα η ανθούσα παραοικονομία, οι μη νόμιμες οικονομικές δραστηριότητες που δεν καταγράφονται από τις επίσημες κρατικές υπηρεσίες και συνεπώς δεν ελέγχονται ούτε φορολογούνται.

Να ρίξουμε και μια κλεφτή ματιά στην παιδεία. Σε αταξία οι τάξεις του Λυκείου, έχουν μεταμορφωθεί σε χώρο αναμονής για την είσοδο στα ΑΕΙ, Τα πανεπιστήμια, πάλι, με υποβαθμισμένες σπουδές, έχουν μετατραπεί σε άναρχο πεδίο, όπου δρουν ανεξέλεγκτα μειοψηφικές ομάδες “φοιτητών”. Όσο για την εικόνα που παρουσιάζουν πολλοί, αν όχι όλοι οι πανεπιστημιακοί χώροι, συγκρινόμενοι μάλιστα με τους αντίστοιχους του εξωτερικού, αισθήματα κατάθλιψης γεννιούνται αυτόματα μέσα μας! Είναι ο ορισμός της αταξίας!

Ο τομέας της υγείας έχει κι αυτός τις συσσωρευμένες αταξίες του: φακελάκια, αδιαφανείς προμήθειες ιατρικού υλικού, ελλείψεις στο ιατρικό και παραϊατρικό προσωπικό, καθώς και στις υλικοτεχνικές υποδομές.

Στον τομέα της τοπικής αυτοδιοίκησης τεράστια αταξία υπάρχει στο κομμάτι “διαχείριση των απορριμμάτων”, με αποτέλεσμα να δεχόμαστε τσουχτερά πρόστιμα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αν κοιτάξουμε και στο κυκλοφοριακό στις πόλεις μας, η κατάσταση ώρες-ώρες θυμίζει το χάος!

Οι παραπάνω τομείς αναφέρθηκαν “παραδείγματος χάριν”. Λίγο-πολύ έτσι είναι η κατάσταση παντού στην κοινωνία μας. Φαίνεται ότι είναι επιλογή μας να είμαστε μια χώρα-χύμα, μια χώρα του “περίπου” και όχι του “ακριβώς”. Αν κάποτε μας απέδιδαν ως Έλληνες δεξιότητα στην κλεπτοσύνη, τώρα είμαστε διαβόητοι στα πέρατα του κόσμου για την αταξία και την ανοργανωσιά μας.

Υπάρχει ελπίδα να αλλάξουν δραστικά τα πράγματα στο ορατό μέλλον; Αμφιβάλλω. Πάντως ο ρυθμός θα είναι απελπιστικά αργός. Ακόμη κι αν πολιτικές ηγεσίες αποτολμήσουν, με πολιτικό κόστος, να εφαρμόσουν μεταρρυθμίσεις εκσυγχρονισμού, η βαθύτατα ριζωμένη νοοτροπία μας, που ρέπει προς την αταξία, πολύ δύσκολα θα μεταρρυθμιστεί! Επικρατεί συνήθως το δόγμα “Μη θίγετε τα κακώς κείμενα”. Ίσως δεν θα έπρεπε να μιλούμε για ελληνική εντροπία, αλλά για ελληνική (ε)ντροπή! Ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικής κρίσης, οπότε ξυπνούν αμυντικές λογικές συντήρησης και διατήρησης των κεκτημένων, το φάρμακο των μεταρρυθμίσεων προσλαμβάνεται ως ευθεία απειλή, καθώς η κοινωνία μας έχει εθισθεί στον άναρχο συντηρητισμό της.

Στη Φυσική ο ορισμός της εντροπίας, που αναφέρθηκε στην αρχή, συμπληρώνεται και με “το κατά πόσο η διαθέσιμη στο σώμα ενέργεια είναι εκμεταλλεύσιμη προς παραγωγή ωφέλιμου έργου”. Αντίστοιχα, στην ελληνική κοινωνία δεν λείπει η εν δυνάμει ενέργεια που είναι εκμεταλλεύσιμη για την παραγωγή ωφέλιμου έργου. Απόδειξη ο Έλληνας που βρίσκεται σε άλλα κοινωνικά περιβάλλοντα, που διαθέτουν την αρετή της τάξης και της οργάνωσης. Εκεί προσαρμόζεται ανάλογα και διακρίνεται. Πράγμα που σημαίνει ότι κάτω από άλλους κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς, σε διαφορετικό κοινωνικό πλαίσιο, ίσως υπάρξει, στο άδηλο ακόμη μέλλον, κάποια προοπτική ουσιαστικής αλλαγής της σημερινής νοοτροπίας μας.