Ψυχοποιητικά Θέματα

Η “Τρέλα” του Vogue, ο εγκλεισμός… και η “πολιτική ορθότητα” ..

“Σούσουρο” έχει γίνει από (ευαισθητοποιημένους ή ευαίσθητους; ηθικούς ή ηθικολογικούς; δεοντολογικούς ή δογματικούς;) συναδέλφους (της ψυχικής υγείας/θεραπείας) ανά τον κόσμο και την Ελλαδα με το “σοκαριστικό” κι “αναίσθητο στα δικαιώματα/κατάσταση των ψυχασθενών” εξώφυλλο του πορτογαλικού Vogue.

Επειδή εμπορικό περιοδικό μόδας, τέχνης και φωτογραφίας είναι (ασχέτως αν θεωρείται υψηλή ή χαμηλή, στρατευμένη, εμπορική, εφαρμοσμένη ή λεύτερα δημιουργική…) θα σας πω τη γνώμη μου, μια που παρακινήθηκα να σχολιάσω σε μια περίσκεπτη ομάδα Ψυχολογίας, όπου αναρτήθηκαν σχόλια “διαμαρτυρίας” μα και “ηθικής απόγνωσης” από συναδέλφους.

Η ΚΑΘΕ Τέχνη έχει κάθε δικαίωμα να ευαισθητοποιεί, να προκαλεί, να ξύνει επιφάνειες και να σκαλίζει βάθη, να συσχετίζει τα ασυσχέτιστα, ακόμη και να θίγει ή να προσβάλλει για να αποκαλύψει ή ξανα-αποκαλύψει σχέσεις κι αλήθειες και σε κάθε περίπτωση να κάνει ότι ο Δημιουργός της γουστάρει. Ο δέκτης της Τέχνης θα αποφασίσει υποκειμενικά, βιωματικά, αν κάτι στη Τέχνη “του μιλά” ή αξίζει. Υποκειμενικά. Προσωπικά. (ΟΧΙ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΟΡΘΑ). Και η Ιστορία ίσως θα κρίνει την Τέχνη (αλλά ποιος νοιάζεται για ακαδημαϊκούς όταν σου μιλά και σε αποπλανά ή παραπλανά η Τέχνη τώρα;)

Το Vogue είναι ΕΜΠΟΡΙΚΟ περιοδικό ΜΟΔΑΣ, όχι επιστημονική επιθεώρηση ή ψυχοκοινωνικών ζητημάτων. “Πουλάει” με τη συνθετική (φωτογραφική, διακοσμητική, μάρκετινγκ, κλπ) Τέχνη του εικόνες και προϊόντα. (Ξέρετε πολλούς αλτρουιστές καλλιτέχνες να μην “πουλάν” – ωμά ή έμμεσα – κάτι;)

Πολύ διαφορετικός ο ρόλος και καθήκοντα (στη πράξη) του γιατρού, ψυχοθεραπευτή, φιλοσόφου, πολιτικού ή ηθικολόγου… Δεν άκουσα κανένα να θίγει το περιεχόμενο του συγκεκριμένου τεύχους του περιοδικού. Αρθρογραφεί για θέματα ψυχικής υγείας ή απλά, ως” shocking” ([αν και μόνο ψυχολόγοι/ψυχίατροι και έγκλειστοι ψυχασθενείς των ’50ς-’70ς, τώρα στα 70/νεκροι, αν διαβάζουν Vogue, ίσως “σοκαρίστηκαν”…] marketing strategy, το εξώφυλλο προκαλεί “προσοχή” [ο πρώτος κανόνας της διαφήμησης], συζήτηση και πουλά; Γιατί αν το πρώτο να ασχοληθούμε με την ουσία· κι αν το δεύτερο γιατί ασχολούμαστε με διαφημιστικά εξώφυλλα; Κι αν ασχολούμαστε, ως ειδικοί ψυχικής υγείας και παθήσεων να ενημερώσουμε και πληροφορήσουμε επί της ψυχοπαθολογίας και τις ανήθικες, απάνθρωπες ή απαρχαιωμένες (ευτυχώς “παλιομοδίτικες”, αφού νέες πιο αποτελεσματικές φαρμακοθεραπείες και ψυχοθεραπείες έχουν εξελιχθεί!) θεραπείες αντί να κατακρίνουμε την Τέχνη (ναι, του Vogue) που προκάλεσε (τι ευτύχημα!) τη συζήτηση. Αλλιώς μάλλον έχουμε ξεφύγει αγαπητοί φίλοι και συνάδελφοι από την ουσία κι έχουμε ξεπέσει στην παγίδα της “πολιτικής ορθότητας”. Αλίμονο για την ελευθερία της έκφρασης αν (με την ηθική πρόφαση της “ποιότητας” Τέχνης ή προστασίας των ευάλωτων) λογοκρίνουμε την (κάθε) Τέχνη.

Προσωπικά θεωρώ α) (το προφανές για ιστορικούς ψυχιατρικής) ότι το εξώφυλλο παραπέμπει σε “παλιομοδίτικες” ψευτοεπιστημονικές (και απάνθρωπες και απολυταρχικές) ιδρυματικές “θεραπείες” (συνεχίζονται ακομη σε κάποια τριτοκοσμικά ιδρύματα του κόσμου μας…) αλλά παραδόξως το κάνει ΕΚΤΟΣ ψυχιατρικου νοηματικού πλαισίου κι ΕΝΤΟΣ “μοδάτου”. Όποιος χάνει το πλαίσιο παρερμηνεύει… Και β) (το προφανές για τους υπόλοιπους φετινούς έγκλειστους) ότι μάλλον το εξώφυλλο (πανέξυπνα, βαθειά και δημιουργικά) αναφέρεται στην συγκρουσιακή ανάγκη να ντυθείς “μοδάτα” και να βγεις (πρέπει; δεν πρέπει;) έξω το (“τρελό”) καλοκαίρι (του covid19) που όλοι λίγο-πολύ ακόμη “κλεισμένοι μέσα” είμαστε (και “ψιλοτρελαινόμαστε”…). Το πρωτο, των ειδικών είναι, μικροσκοπική ιστορία κι άσχετη, το δεύτερο τέμνει επίκαιρα την ψυχολογία όλων μας…!

Σε κάθε περίπτωση ας πούμε ένα “μπράβο” στο Vogue που παραδόξως και παρά τους (εμπορικούς) στόχους του κατάφερε να κάνει “ψυχοειδικούς” σ’ όλο τον δυτικό κόσμο να συζητάνε για την απογύμνωση, τη ντροπή, το στίγμα, την ανημποριά, την αντικειμενοποίηση, την εκμετάλλευση, την αδιαφορία, κ.ά. πολλά σχετικά με τη ψυχιατρική ασθένεια (κυρίως παλαιότερων χρόνων στη Δύση, αλλά συνεχίζεται για τις χρονιές ψυχιατρικές διαταραχές, όπως π.χ. η σχιζοφρένεια/ψυχώσεις) και των ασθενών της…

Αλλά να προσέχουμε να μην προσβάλλουμε τη Τέχνη και τα ΜΜΕ όταν δουλειά της/τους είναι να πουλά [Τι να κάνουμε; Ευτυχώς με νόμους “ελεύθερης” αγοράς ακόμη λειτουργούμε κι όχι συγκεντρωτικής “ηθικής ορθότητας” “ειδικών”…] κι ίσως παρεπιπτώντος ευαισθητοποιεί πέραν του σύγχρονου μοδάτου ενδυματολογικού κι αντιφατικού (πας ή δεν πας διακοπές; ξαναζείς τη ζωής σου; βγαίνεις έξω; χρειάζεσαι ειδικούς να σε καθοδηγήσουν; τους ίδιους που σε κλείδωσαν για την ασφάλειά σου μέσα;) “summer madness” (του εξωφύλλου) και για το σκέτο madness (“τρέλα”) κάποιων άλλων…

Ξέρω, όλοι “λεύτεροι δημοκράτες” (υποτίθεται) είμαστε αλλά με φοβίζει η ΚΑΘΕ λογοκρίνουσα “ηθική οργή” προς την “αποκλίνουσα” ή “προσβλητική” Τέχνη. Μου θυμίζει θρησκευτικές, εθνικιστικές, σοβιετικές (πολύ χρήσιμες οι γνωματεύσεις των ψυχιάτρων εκεί για εκδρομή στα καλλιτεχνικά γκουλάγκ της Σιβηρίας, βλ. Σολτσενίτσιν), πάντοτε “ηθικές” (να προστατεύουμε πατρίδα, θρησκεία, οικογένεια, “τα δικά μας”…) μα (σε κάθε περίπτωση) δογματικές απολυταρχίες…

Προσοχή φίλοι “φιλότεχνοι” και “ψυχο-ειδικοί”: Η πολιτική ορθότητα εμπρός μας αόρατος κι ύπουλος λεπτός πάγος είναι και όλο και περισσότεροι “καλοπροαίρετοι” σύγχρονοί μας πέφτουν “ασυνείδητα” (ή συντεταγμένα;) μέσα, κάνοντας τον κόσμο μας έναν ομοιογενή καταψύκτη (νεκροτομείου) αποκλίσεων ή δημιουργικότητας…

Άλλο η απαραίτητα Ελεύθερη (και συχνά “ανήθικη” ως προς τη νόρμα της εποχής της…) Τέχνη κι άλλο η ηθική-ανθρωπιστική θεραπεία ευάλωτων ζωντανών που υποφέρουν και αγωνίζονται να “είναι” (συνυπάρχουν μεταξύ μας) ισότιμα.. Και τα δύο πρέπει περίσκεπτα να προστατεύονται.

Υγ. Σχόλιο από ένα 56 χρόνο περίσκεπτο κλινικό ψυχολόγο (και λεύτερο ποιητή) που κατανοεί (ως θεραπευτής… “ταπεινά”, απ’ έξω, ΟΧΙ ως ασθενής) τη πρόκληση της ψυχικής ασθένειας έχοντας δουλέψει και 12 χρόνια σε δημοτικό ψυχιατρείο της Νέα Υόρκης-ΗΠΑ μέσα σε (εντυπωσιασμένος και πολύ τυχερός, ομολογώ…) εξαιρετικά ανθρώπινες συνθήκες θεραπείας και ένα γενικότερο σύστημα (θεραπευτικού, νομικού, κοινωνικού και προσωπικού) ΣΕΒΑΣΜΟΥ στους ασθενείς και τα δικαιώματά τους…!Vale! Δρ. Μάνος Ζαχαριουδάκης