Ψυχοποιητικά Θέματα

Ο Βιασμός, ο Νόμος και τι μας διαφεύγει…*

Πολλή και χρήσιμη νομικοπολιτική συζήτηση έγινε πέρυσι για τον ορισμό του βιασμού και της τιμωρίας του. Με παρακίνησε να σκεφτώ για την ουσία της διαμάχης.

Η ψυχολογική και νομική “ουσία” του βιασμού, όπως τα παγκόσμια στάνταρντς τον ορίζουν: Βιασμός είναι ΚΑΘΕ είδος “μη συναινετικού” σεξ (ή σεξουαλική “χρήση”/παραβίαση οργάνων άλλου) σε ΚΑΘΕ σχέση (με ξένο, γνωστό, σύζυγο, συγγενή, αφεντικό, κλπ) ως αποτέλεσμα βίας ή εξαναγκασμού/απειλής.

Σύμφωνα με το Εγχειρίδιο για τη Νομοθεσία σχετικά με τη Βία κατά των Γυναικών των Ηνωμένων Εθνών [Handbook for Legislation on Violence Against Women, 2010]: “ο ορισμός του βιασμού θα πρέπει να ΜΗΝ περιέχει ως προϋπόθεση την άσκηση ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ βίας και αντιθέτως η μη τέλεσή του θα πρέπει να βασίζεται στην ύπαρξη εκούσιας και σαφούς ΣΥΝΑΙΝΕΣΗΣ”.

Περιπλέκονται τα πράγματα (ψυχοκοινωνικά, νομικά) όταν υπεισέρχεται στη συζήτηση, ο “βαθμός” της Βίας ή/και η απουσία “σαφής” συναίνεσης, δηλ. ο παράγοντας εξαναγκασμός και (υπονοείται) οι τραυματικές συνέπειές του για το θύμα. Υπάρχει σωματική βία, ακραία κακοποίηση/πόνος, ταπείνωση ή “μόνο” λεκτική/ψυχολογική απειλή βίας ή άλλος εξαναγκασμός (π.χ. κοινωνικός διασυρμός, απόλυση, εγκατάλειψη);

Λογικά, πάντα κάποιος βαθμός βίας υπονοείται. Αλλιώς, χωρίς βία, υπονομεύεται η συνθήκη της “μη συναίνεσης” (η ουσία του βία-σμού) κι αναρωτιόμαστε για τα [ψυχοπαθολογικά; οικονομικά; ύπουλα;] κίνητρα του “θύματος”. Χωρίς απειλή/αίσθηση βίας “γιατί έκανε σεξ που δεν ήθελε;” Σίγουρα όλοι οι βιασμοί (όπως έχω προσωπικά ακούσει σε δικαστικές αίθουσες ή στο γραφείο μου) ΔΕΝ ενέχουν ΕΜΦΑΝΗ βία, αυτοί όμως δεν καταδικάζονται σχεδόν ποτέ…

Η πρόσφατη διαμάχη αφορούσε την “σχετική” σπουδαιότητα της “απουσίας συναίνεσης” και της “ύπαρξης βίας” (προφανώς και τα δύο είναι απαραίτητα σε κάποιο βαθμό) για να στοιχειοθετηθεί ο “βιασμός” και τιμωρηθεί ανάλογα. Λ.χ. είναι “πλημμέλλημα” ή “κακούργημα”; Αξίζει 1 ή 10 έτη φυλακή; Με ή χωρίς αναστολή; Ο φόβος πολλών γυναικών, νομικών και αξιοπρεπών ανθρώπων ήταν ότι αν οριστεί νομικά ο βιασμός με επίκεντρο τη βία ή την αντίσταση στη πράξη θα σημαίνει ότι εγκλήματα βιασμού, στα οποία δεν “φαίνεται” (=ΔΕΝ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝΕΤΑΙ ) η “άσκηση/ απειλή” σωματικής ή ψυχολογικής βίας, η “αντίσταση” του θύματος ή κάποιος ψυχολογικός “εξαναγκασμός” (επειδή το θύμα δεν την επιθυμεί) σε γενετήσια ή γενικότερα “ασελγή” πράξη [σεξ] δεν θα διώκονται ως (“σοβαροί” ή κακουργηματικοί) βιασμοί.

ΟΚ. Πέστε ότι “διώκονται”. (Ποιος εμποδίζει τη μήνυση κατά του οποιουδήποτε, για το οτιδήποτε, ισχύον ή συκοφαντικό;) Το ζήτημα είναι αν “είναι” (de facto) βιασμοί. Τι λέτε; Το ίδιο βάρος πειστηρίων βιασμού ισχύει (νομικά μα και, ρεαλιστικά, στη κοινωνία) αν λ.χ. η κόρη σας βρεθεί ξυλοδαρμένη και “ξεσκισμένη σεξουαλικά” ή αν χωρίς ίχνος βίας πάνω της, το πρωί αναφέρει ότι ο φίλος της την “βίασε” (με λιπαντικό, πρωκτικά) στο σπίτι του, αφού κάνανε στοματικό σεξ μετά 5 ποτά; “Τρελάθηκε; Συνέχεια έτσι το κάνουμε. Παραγγείλαμε και καφέ το πρωί” η υπερασπιστική δήλωση του φίλου! Κι αν ο “θύτης” είναι ο γιος σας; Πως θεωρείτε (θα ‘πρεπε να) λειτουργεί ο Νόμος αμερόληπτα και χωρίς συναισθήματα οργής (βιασμού ή συκοφαντίας); Σωστά σκεφτήκατε: Με τεκμήρια κι αποδείξεις.

Οπότε πάντα το ζήτημα είναι ΑΝ βασίζονται κάπου, ΑΝ αποδεικνύονται οι κατηγορίες. Αν όχι, με τι “μαγικά” θα βρει το δίκιο της το θύμα, πως ακριβώς θα καταδικαστεί ο βιαστής [με αυτοδικία;] και πως θα προστατευτεί ο κατηγορούμενος (και υποτίθεται αθώος μέχρι δικαστικής αποδείξεως τού εναντίον) από τις κατηγορίες;

Όχι άσχετα με τα παραπάνω, υπολογίζεται ότι λιγότερο του 10% (ίσως 1%) των θυμάτων καταγγέλλουν τον βιασμό τους στις αρχές, για λόγους φόβου, ντροπής, κοινωνικού στιγματισμού και ΚΥΡΙΩΣ της επιδημικής αδυναμίας ν’ αποδειχθεί και τιμωρηθεί ο βιασμός σε ποινικό δικαστήριο. Όπως διεθνείς ερευνητές αναφέρουν, λιγότεροι των 4/1000 των βιαστών φυλακίζονται, ενώ το κάθε θύμα που θα καταγγείλει βιασμό θα εκτίθεται (σε πολλαπλές δίκες, σε εφετεία και στη κοινωνία της) σε δημόσιες προσβολές του χαρακτήρα της, ηθικής της, σεξουαλικού ιστορικού της, lifestyle της, σε τρόμο, τραυματικές μνήμες, επαναθυματοποίηση…

Οπότε, αναρωτιέμαι: ΧΩΡΙΣ τη βάση της ύπαρξης κάποιας τεκμηριωμένης βίας/αντίστασης (κακώσεις, τραύματα, μώλωπες, θλάσεις, εκδορές, ουρλιαχτά, “πεδίο μάχης”, κλπ), πως περιμένει το κάθε θύμα κι η δικηγόρος της (εκτός αν έχει audio/βιντεο-σκοπηθεί ο βιασμός και γίνεται νόμιμα αποδεκτό ως τεκμήριο – στην Ελλάδα όχι…) να αποδείξει στο δικαστήριο ότι ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ συναίνεση; Με κλάματα; κατηγορίες; υποκειμενικές γνώμες; διαμαρτυρίες φεμινιστικών οργανώσεων; Ναι, φυσικά, τα θύματα “παγώνουν” από το φόβο/απειλή της Βίας. Παθητικά ανέχονται, “συνεργάζονται”… συχνά υπό την επήρεια χημικών αναστολές/ευαισθησίες πέφτουν, κορμιά/μυαλά “αναισθητοποιούνται”… Χωρίς ίχνη βίας όμως (κυρίως αν οικείοι παρτενέρ) πως αποδεικνύεται ότι λ.χ. δεν συγκατατέθηκε εξαρχής (με φιλιά, χάδια, λόγια, πράξεις) και ή κατά τη διάρκεια ή μετά το σεξ το μετάνοιωσε και κατηγορεί; (Μια υπερασπιστική γραμμή).

Θα πρέπει να θεσμοθετηθεί, όπως κάποιες ζητούν (θα ‘ναι πρακτικό ή αποτελεσματικό λέτε;) πριν το σεξ και κατά τη διάρκειά του η έγγραφη/μαγνητοφωνημένη συναίνεση για σεξ; (Κάποιοι πλούσιοι/διάσημοι το κάνουν για να αποτρέψουν συκοφαντικές χρυσοθηρικές μηνύσεις και καταστροφική κοινωνική διαπόμπευση αργότερα). Μα όμως (α) αλλάζουμε (και δικαίωμα του καθενός μας) γνώμες και επιθυμίες στο σεξ και (δεν) κάνουμε κάποια πράγματα (εξαρτάται πόσο χαλαρώνουμε, εμπιστευόμαστε, ρισκάρουμε, γουστάρουμε, κλπ) και (β) συχνά πιο εύκολα ή δύσκολα επειδή πίνουμε ή μαστουρώνουμε…

Θα ισχύει στο δικαστήριο η περίφημη προσεξ (γραπτή) συναίνεση ή, παρά την συναίνεση, αν κάποιος αλλάξει γνώμη ή ξεμεθύσει το πρωί θα είμαστε θύματα ή θύτες βιασμού; Και περιμένετε, σοβαρά, το δικαστήριο να αποφανθεί για όλα αυτά τα υποκειμενικά και τα μυστικά, λες κι είμαστε συμβόλαια ενοικίασης; [Πως καταντήσαμε…] Ακόμη κι εκεί απαιτούνται τεκμήρια, αποδείξεις. Χωρίς βία, με λίγο ή πολύ αλκοόλ, με καθόλου (“Υπερευαίσθητη”, κα πρόεδρε) ή πολλή (“Πουτ*να”, κε πρόεδρε) σεξουαλική εμπειρία, πως αποδεικνύεται ο βιασμός ΧΩΡΙΣ στοιχεία βίας;

Γι αυτό αγαπητοί φίλοι και κυρίως φίλες, θ’ αφήσω τους ειδικούς (νομοθέτες και φεμινίστριες) να διευθετούν τις λεπτομέρειες (αν και σε τι ποσοστό βιασμών λέτε θα εφαρμοστούν; 1/1000;) και θα υπενθυμίσω ότι η ουσία εδώ και πολύ καιρό και μέχρι να μας κάνει το σύστημα του Big Brother να καταγράφουμε και αυτή την πτυχή της ζωής μας [τι άλλο μας έχει μείνει ως άβατο ιδιωτικότητας;] είναι αλλού.

Πρώτον, η ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΗ ύπαρξη σωματικής ή ψυχολογικής βίας είναι σημαντική για να καταδικαστεί κάποιος ΔΙΚΑΙΑ (χωρίς εύλογες αμφιβολίες) ως βιαστής και να έχει ρεαλιστικές πιθανότητες το θύμα να βρει το δίκιο της μετά από την δικαστική (δημόσια τώρα) επαναθυματοποίησή της.

Δεύτερον και “σωτήρια” σημαντικότερο ως “προληπτική” δράση κι όχι (την σπάνια) “διορθωτική” μετά το θλιβερό και συχνά αντιφατικό συμβάν είναι η έως τώρα ακόμη τραγικά απούσα ή ελλιπής συζήτηση κι ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ των εφήβων/νέων μας για μια υπεύθυνη, απολαυστική, ασφαλή, ελεύθερη, ισότιμη σεξουαλική ζωή μεταξύ αυτόνομων ανθρώπων που επικοινωνούν και σέβονται αμοιβαία τις σεξερωτικές τους ανάγκες και δεν παραβιάζουν τις επιθυμίες κι όρια του άλλου.

Γιατί το 95-99,9% των ανδρών ΔΕΝ είναι φαλλοκρατικά εξοργισμένα κακοποιά στοιχεία ή βιαστές αλλά οι υπόλοιποι (κυρίως σε κάποιες αντιφεμινιστικές πατριαρχικές κουλτούρες) είναι. Κυρίως οι γυναίκες από μικρές πρέπει να εκπαιδευτούν να προνοούν, να “φιλτράρουν” κριτικά (ξένους, συντρόφους και περιστάσεις) και να αυτοπροστατεύονται περίσκεπτα και νηφάλια. Κι οι άντρες να μάθουν να φέρονται ως συνειδητοί, αξιοπρεπείς, ανθρώπινοι σύντροφοι, όχι αναίσθητες σαδιστικές μηχανές, ώστε να μειώνονται οι πιθανότητες βιασμού (ή παρερμηνείας του).

Ηθική Αγωγή, Ενσυναίσθηση και Σεξουαλική Παιδεία πρώτιστα χρειαζόμαστε, τον τιμωρό Νόμο δεύτερο.

Δρ. Μάνος Ζαχαριουδάκης

υστ.* Γράφτηκε το 2019. Το δημοσιεύω τώρα γιατί θα έχουμε κάποιες (απειροελάχιστες) πολύκροτες (κι “εύκολες” όσον αφορούν τα αποδεικτικά τεκμήρια βίας/ενοχής) δίκες σαν αυτή των βιαστών/δολοφόνων της Ελ. Τοπαλούδη (που κι αυτές κάποιοι υψηλόβαθμοι “μάγκες” προσπαθούν να τις διαφθείρουν…) αλλά το 99% θα είναι δικαστικά προβλέψιμα αντιφατικές, προσβλητικές, ματαιωτικές κι εξοργιστικές (ως διαδικασία κι αποτέλεσμα) για τα θύματα…** Τέχνη: Λεπτομέρεια από το “Ο βιασμός της Προσερπίνα” του Bernini.

Η εικόνα ίσως περιέχει: ένα ή περισσότερα άτομα και υπαίθριες δραστηριότητες